A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

ĐÀN GHI TA CỦA LOR- CA

edf40wrjww2News:ContentNew

ĐÀN GHITA CỦA LORCA

Thanh Thảo

A. YÊU CẦU

- Hình tượng tiếng đàn biểu trưng cho thế giới nghệ thuật Lor-ca, tinh thần Lor-ca.

- Niềm cảm thương và suy tư của Thanh Thảo trước sự hi sinh của một nghệ sĩ, chiến sĩ tiên phong.

- Nghệ thuật thơ mang màu sắc tượng trưng, siêu thực.

B. KIẾN THỨC CƠ BẢN

I. Vài nét về tác giả, tác phẩm

1. Tác giả( 1946)

-  Quê Quảng Ngãi

- Đạt thành tựu chủ yếu trên lĩnh vực: thơ và trường ca.

- Nội dung: tiếng nói của người trí thức nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại, luôn cảm nhận cuộc sống ở bề sâu, dựa trên sự “nghiền ngẫm hiện thực”.

- Phong cách nghệ thuật:

      + Đào sâu cái tôi nội cảm. Câu thơ tự do. Nhịp điệu bất thường. Thi ảnh: giàu tính biểu tượng, cảm nhận sự vật bằng sự chuyển hoá nhiều giác quan. Ngôn từ: mới mẻ.

      + Thể hiện nỗ lực và khát vọng cách tân thơ ca. Một trí thức nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại. Muốn cuộc sống được cảm nhận và thể hiện ở chiều sâu nên luôn khước từ lối biểu đạt dễ dãi; đào sâu vào cái tôi nội cảm, tìm kiếm những cách biểu đạt mới qua hình thức câu thơ tự do, giải phóng mọi ràng buộc nhằm mở đường cho một cơ chế liên tưởng phóng khoáng, xoá những khuôn sáo bằng những nhịp điệu bất thường, đem đến cho thơ một mĩ cảm hiện đại bằng hệ thống hình ảnh và ngôn từ mới mẻ.

      +  Kiểu tư duy thơ: giàu suy tư, mãnh liệt, phóng túng trong xúc cảm và nhuốm màu sắc tượng trưng siêu thực. Tượng trưng: tìm vào trạng thái tâm hồn với những linh cảm được khơi dậy từ vô thức, cho rằng hiện tượng trong vũ trụ tồn tại như những dấu hiệu tượng trưng cho bản chất huyền bí của tạo vật mà chỉ riêng nhà thơ mới có những thiên bẩm kì diệu để thâm nhập và biểu đạt được những hình ảnh tượng trưng ấy. Thơ là một thứ “siêu cảm giác”, không thể giải thích được. Không cần có hình tượng rõ nét, thơ được quan niệm như một bản hoà âm hoàn hảo. Dường như có nét tương đồng giữa sinh sôi của tạo hoá với sự sáng tạo thơ ca. Siêu thực: Hướng tới một hiện thực cao hơn thực tại. Thế giới siêu thực chỉ có th ểcảm thấy trong giấc mơ, trong tiềm thức, lúc đãng trí, thần kinh suy nhược, rối loạn. Khám phá thế giới ấy, nghệ sĩ sẽ phát hiện ra những điều sâu kín mà thiêng liêng, bí ẩn mà chính xác trong cuộc sống con người. Đề cao yếu tố tâm linh và sự ngẫu hứng, sáng tác thường được cấu thành bởi những dòng liên tưởng tiềm thức rời rạc, gi¸n c¸ch, không thể khắc hoạ được những bức tranh thực tại toàn vẹn.

- Tác phẩm:

+ Những người đi tới biển (1977)

+ Những ngọn sóng mặt trời(1981),

+ Khối vuông ru bích (1985)… Khối vuông Rubích với ý  thức cách tân thể thơ rõ rệt. Viết theo một phong cách rất hiện đại, Khối vuông Rubích là một kiểu cấu trúc mở hoàn toàn. Rubích vốn là một trò chơi  trí tuệ. Mỗi khối rubích bao gồm nhiều mảnh gỗ hoặc nhựa cứng đa dạng về màu sắc ghép lại. Mỗi lần xoay, khối rubích lại có một trạng thái mới. Thanh Thảo đƣa quy luật của trò chơi đầy sáng tạo này vào thơ với ý thức cách tân thơ thành những chuyển động tròn phản ánh những quan niệm, những hiện tượng đời thường. Mỗi ô màu là mỗi mảnh đời, mỗi số phận khác nhau.  Thanh Thảo đã cấu trúc Khối vuông Rubích  thành  57  lần xoay. Mỗi lần xoay đều được mở đầu bằng câu “tôi xoay những ô vuông” và mỗi lần tác giả xoay ta lại thấy một cảnh đời hiện lên mang theo những suy tư trăn trở của tác giả về cuộc đời, về con người, về những giá trị chân lý, vĩnh hằng của cuộc sống

2. F.G.Lorca

- Là một trong những tài năng sáng chói của văn học hiện đại Tây Ban Nha.

- Trước một Tây Ban Nha - dưới sự cai trị của chế độ độc tài- đã trở nên phản động về chính trị và già cỗi về nghệ thuật, Lorca đã nồng nhiệt cổ vũ nhân dân đấu tranh với mọi thế lực áp chế, đòi quyền sống chính đáng đồng thời cũng khởi xướng và thúc dẩy mạnh mẽ những cách tân trong lĩnh vực nghệ thuật. Lorca đã tự nguyện làm người du ca với cây đàn ghita hát lên những bài ca lãng tử, dùng tiếng đàn giãi bày nôĩ đau buồn và niềm khát vọng tự do yêu thương của nhân dân.

- Ông đã bị chế độ phản động cực quyền thân phát xít bắt giam và bắn chết năm 38 tuổi. Cái chết thảm khốc của Lorca đã dâng lên một làn sóng phẫn nộ hết sức mạnh mẽ của nhân dân Tây Ban Nha và nhân dân yêu tự do trên thế giới với bè lũ Phrăngcô. Tên tuổi của Lorca trở thành biểu tượng chống chủ  nghĩa phát xít, bảo vệ văn hoá dân tộc và văn minh nhân loạil,  lá cờ tập hợp các nhà văn hoá đấu tranh cho hoà bình, tiến bộ.

3. Tác phẩm

a. Xuất xứ, hoàn cảnh ra đời

Xuất xứ: Rút trong tập Khối vuông ru bích

HCRĐ: Được viết liền mạch trong khoảng thời gian rất ngắn, sau khi ngồi chơi và đàn đạo về thơ Lorca với những người bạn tâm đắc > kết quả của ấn tượng và nhận thức sâu sắc của Lorca. Lorca là nhà thơ mà Thanh Thảo rất ngưỡng mộ. Cả thơ ca, cuộc đời và cái chết của Lorca đã gây cho tác giả những xúc cảm và ấn tượng. Chính những hình ảnh và nhạc điệu trong nhiều bài thơ của Lorca đã dẫn dắt Thanh Thảo khi viết “Đàn ghita của Lorcaorca” >  Kết quả của cuộc gặp gỡ về cảm xúc, giọng điệu và hình ảnh để thi phẩm ra đời

b. Chủ đề

Phục sinh thời khắc bi tráng của cái chết, bày tỏ thái độ ngưỡng mộ, xót đau, xây dựng biểu tượng nghệ thuật bất tử Lor-ca thông qua hình ảnh đàn ghi ta.

 c. Bố cục: 4 đoạn:

Đoạn 1 (6 dòng đầu): Hình ảnh Lor-ca trong bối cảnh chính trị Tây Ban Nha

Đoạn 2 (12 dòng tiếp): Cái chết của Lor-ca

Đoạn 3 (4 dòng tiếp) : Niềm xót thương

Đoạn 4 (9 dòng cuối): Suy tư về cuộc giải thoát và cách giã từ của Lor-ca

d. Nhan đề và đề từ:

- Đàn ghita - còn gọi là Tây Ban cầm

+Gắn liền với nền văn hoá Tây Ban Nha, rực lửa và mê đắm với những trận đấu bò và vũ điệu Flamencô

+Gắn liền với Gaxia Lorca, một chiến sĩ chống phát xít, một nghệ sĩ đã dùng tiếng đàn ghita cất lên lời ca tranh đấu, dùng tiếng đàn giãi bày nỗi đau buồn và niềm  yêu thương của nhân dân.

- “Đàn ghita của Lorca”: tiếng nói nghệ thuật của riêng Lorca - không thuần tuý chỉ là âm thanh, giai đỉệu mà còn là toàn bộ con người Lorca với tinh thần đấu tranh và khát vọng đổi mới nghệ thuật.

- Câu thơ của Lorca “Nếu tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”:

+ Ước nguyện của Lorca gắn với cây đàn, khi đi vào cõi chết ông vẫn muốn mang theo cây đàn để tiếp tục hát lên những bài ca của tình yêu và khát vọng tự do.

+ Hậu thế hãy để ông vào quên lãng, chôn những sáng tạo của ông để đi tới, ước nguyện Lor-ca: có những tài năng nghệ thuật mới sẽ thay thế ông, vượt qua ông để tiếp tục công cuộc cách tân. > Sử dụng câu thơ này làm đề từ, Thanh Thảo  trân trọng ngưỡng mộ một con người tài năng, có t/y đất nước và nhân cách cao đẹp.

II. PHÂN TÍCH

1. Đoạn 1:Hình ảnh Lor-ca trong bối cảnh chính trị Tây Ban Nha

những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
đi lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chuếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn.

+ “những tiếng đàn bọt nước”:

          Trong văn chương:

  Được gợi ra qua cách so sánh với những âm thanh khác (tiếng hạc, tiếng suối, tiếng trời đổ mưa, tiếng gươm đao xô sát...)

          Được liên tưởng với các hiện tượng thiên nhiên như ánh sáng, nước mắt (“mỗi giọt rơi tàn như lệ ngân”- Nguyệt cầm)

 Trong thơ Thanh thảo: cấu tạo hình ảnh bằng nhiều kênh cảm giác.

         - Tiếng đàn:( âm thanh ) cảm nhận bằng thính giác > tồn tại trong một khoảng hữu hạn của thời gian, vang lên rồi tắt

          - Bọt nước: (hình ảnh ) cảm nhận bằng thị giác. (bọt nước tạo nên từ bong bong trời mưa, lúc nào cũng như phập phồng, thổn thức, tồn tại mong manh ngắn ngủi)

>Dùng cả thị giác và thính giác để cảm nhận tiếng đàn: cũng như âm thanh, bọt nước, đời người hiện diện rồi tan biến mất, khi đặt nó trong mối quan hệ với cuộc đời của Lorca: rất ngắn ngủi (chết khi mới 38 tuổi) và rất đau thương (khi chưa hòan thành khát vọng đấu tranh và chưa đi hết con đường sáng tạo nghệ thuật, bị bắt, bắn chết rồi bị ném xác xuống giếng để phi tang). Trong liên tưởng của Thanh Thảo, hình ảnh Lorca và tiếng đàn Lorca đã nhập vào bọt nước, hiện diện thành bọt nước, mong manh và ám ảnh như bọt nước.

áo choàng đỏ gắt:

     Mở ra không gian văn hoá Tây Ban Nha với những trận đấu bò và chiếc áo choàng đỏ rực của đấu sĩ. Màu “đỏ gắt” trong tự nhiên là cộng hưởng của màu áo đỏ với màu nắng rực cháy trên không gian đầy cát bỏng          Trong ý nghĩa biểu tượng

      Gợi liên tưởng đến tính chất dữ dội của một đấu trường đặc biệt - nơi diễn ra những xung đột gay gắt giữa khát vọng dân chủ và nền chính trị độc tài, giữa khát vọng cách tân nghệ thuật với nền nghệ thuật già nua.

      Gợi ra cốt cách tự do và tính cách dữ dội, phong cách anh hùng và cá tính nghệ sĩ của Lorca 

Hệ thống hình ảnh: lang thang miền đơn độc, chếnh choáng, mỏi mòn, vầng trăng, yên ngựa > những hình ảnh gắn với thế giới nghệ thuật Lor-ca, cuộc đời Lor-ca  

“lang thang”- nay đây, mai đó, không dừng lại ở một nơi nào, không bó buộc trong một không gian nào> cốt cách tự do và hình ảnh người nghệ sĩ tự nguyện làm người du ca đi lang thang với cây đàn ghita hát lên bài ca lãng tử, dùng tiếng đàn giãi bày nỗi buồn đau và khát vọng yêu thương của nhân dân.

“đơn độc”- một mình, không có ai bên cạnh> hình ảnh của Lorca trong cuộc đấu tranh chính trị và khát vọng cách tân nghệ thuật, cũng gợi tư thế của một hiệp sĩ với lí tưởng cao cả đẹp đẽ mà không phải ai cũng có thể thấu hiểu và ủng hộ.

“chếnh choáng”- cảm giác của người đang say- say với cái đẹp và say với lí tưởng của mình.

“mỏi mòn”- trạng thái hao sút dần về sức lực, thể chất> hình ảnh con người đã mệt mỏi, đã bị vắt kiệt sức lực trong cuộc hành trình đơn độc của mình.

Khi kết hợp lại tất cả các yếu tố ngôn ngữ trong đoạn thơ, ta có một nét phác hoa đầu tiên khá chân thực và vô cùng ám ảnh về Lorca:  Hình tượng của một chàng lãng tử với cuộc hành trình về miền xa thẳm. Chàng lãng tử ấy mang trong tâm hồn mình cả cuộc sống dữ dội và giấc mơ lãng mạn, cả ý chí kiên cường và những xúc cảm say đắm làm chếnh choáng cả vầng trăng. Đồng thời ta cũng có thể hình dung ra hình tượng một người nghệ sĩ cô đơn trên hành trình đi tìm cái Đẹp trong thế giới bạo tàn, cô đơn trong chính cuộc đấu tranh vì tự do và cái Đẹp mà không phải ai cũng thấu hiểu. Một hình ảnh không thể không gợi liên tưởng đến tinh thần hiệp sĩ và tư thế cô đơn của Đôn Kihôtê - một hình tượng văn học của đất nước Tây Ban Nha trong khát vọng tình yêu và trong cuộc chiến đấu chống lại quái vật và yêu ma.

2. Đoạn 2:  Cái chết của Lor-ca

Tây Ban Nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lor-ca bị điệu về bãi bắn
chàng đi như người mộng du
tiếng đàn ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy

Tây Ban Nha

hát nghêu ngao > Lorca với tâm hồn thanh thản và cốt cách tự do hiện lên như một người du ca hát lên bài ca lãng tử

Bỗng kinh hoàng: 3 tiếng ngắn ngủi > đặc tả dân tộc Tây Ban Nha với cảm xúc choáng váng tột độ, đau đớn tột cùng và ghê sợ, bàng hoàng khi Lorca - hiện thân của khát vọng tự do bị bắt và bắn chết tàn bạo. Nỗi kinh hoàng của dân tộc Tây Ban Nha không chỉ là vì cái chết của Lorca mà còn vì cách ứng xử tàn bạo, vô nhân đạo trước khát vọng tự do của con người.

Áo choàng bê bết đỏ > Màu đỏ của máu >  gợi tấm thảm kịch của con người mang khát vọng tự do > Lor-ca như một đấu sĩ đang bị hành hình trên đấu trường chính trị Tây Ban Nha.

“chàng đi như người mộng du”. Trong không khí của đoạn thơ, “đi” là một hành động thụ động của đôi chân (vì con người thể xác đã bị bắt, bị điệu về bãi bắn), còn trong mạch vận động của hình tượng, đây l¹i lµ một bước chuyển đột ngột từ sự sống bên ngoài vào sự sống bên trong, từ vận động của đôi chân đến sự vận động của tâm hồn, từ hành trình tới sự kết thúc thể xác lại là khởi đầu bất tử của tinh thần. Vì “mộng du” tức là thoát khỏi thế giới thực tại để sống và bay bổng trong một thế giới khác  mạnh mẽ và phóng khoáng, tươi tắn mà lãng đãng để không thể nào huỷ diệt được

Thanh Thảo không đi sâu miêu tả sự kiện Lorca bị giết mà chỉ gợi một ấn tượng dữ dội về nó để biểu hiện cảm xúc đau đớn của chính mình và gợi nỗi đau trong lòng người đọc

tiếng ghi ta: lặp đi lặp lại (4 lần) nhưng biến hoá, thay màu chuyển gam, thay phông chuyển cảnh:

+ “tiếng ghita nâu / bầu trời cô gái  ấy”: “nâu”có thể là màu của vỏ đàn, màu của đất đai quê hương hay màu da cô gái Lorca yêu. Song khi gắn với “bầu trời cô gái ấy” thì “tiếng ghita nâu” là tiếng ghita chứa đựng trong nó thế giới của những rung động tình yêu say mê đắm đuối, rạo rực tình yêu cuộc sống con người. 

+ “tiếng ghita lá xanh biết mấy”: lá xanh là thiên nhiên tươi tắn, là cỏ cây với cuộc sống tự nhiên; “lá xanh biết mấy” đã là sắc xanh làm xao xuyến cả tâm hồn. “tiếng ghita lá xanh biết mấy” là tiếng ghita mang màu xanh của sự sống  tươi ròng và niềm thiết tha khắc khoải với sự sống.

+ “tiếng ghita tròn bọt nước vỡ tan”: “tròn” gợi sự hoàn tất, “bọt nước vỡ tan” gợi sự mất mát, kết thúc của cái tồn tại mong manh- khi tiếng ghita vang lên những âm thanh cuối cùng của giai điệu cuộc sống cũng là khi sự sống đột ngột chấm dứt.

+ “tiếng ghita ròng ròng máu chảy”- là sự sống ở dạng tồn tại đau thương và bi tráng nhất. Máu chảy ròng ròng  gợi sự sống đang bị hủy diệt tàn bạo nhất. Đây là cách liên tưởng độc đáo( khác  với liên tưởng của Nguyễn Du “Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay”- gợi ngón tay bật máu khi dạo đến khúc cao trào của bản nhạc, cũng gợi nỗi đau ứa máu của người chơi đàn. Vì trong sự liên tưởng của Nguyễn Du, tiếng đàn là phương tiện biểu hiện nỗi lòng, còn trong liên tưởng của Thanh Thảo, bản thân tiếng đàn là một sự sống, một sinh thể cũng bị tổn thương và “chảy máu” như chính con người).

Nhận xét: Nghệ thuật miêu tả tiếng đàn độc đáo, mỗi tiếng đàn là một nỗi niềm về  sự mất mát , tiếc nhớ đau thương, tiếng đàn là cuộc sống, là tình yêu, tiếng lòng của Lorca trước thời đại đã bị sát hại cùng  Lorca. Tiếng đàn của một chiến sĩ đấu tranh cho tự do và một nghệ sĩ thiết tha với cuộc sống nhưng có cái chết đau thương và bi tráng.

3. Đoạn 3: Niềm xót thương

không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng

- “Không ai chôn cất tiếng đàn/ Tiếng đàn như cỏ mọc hoang”: gợi nhiều liên tưởng

+ Không có ai tiếp nối sự nghiệp cách tân mà Lor-ca để lại > xót thương cho hành trình nghệ thuật chưa hoàn tất, khát vọng nghệ thuật còn dang dở > nghệ thuật Lor-ca thành “cỏ mọc hoang”, không người chăm bón > mãi là người nghệ sĩ độc hành trên miền sáng tạo.

+ Cỏ mọc hoang: có sức sống hoang dại, mãnh liệt, lan toả > nghệ thuật Lor-ca bất tử. “không ai chôn cất tiếng đàn - có thể hiểu là tiếng đàn không thể chôn cất được bởi nó là môt giá trị tinh thần, sự tồn tại của nó vượt ra ngoài mọi giới hạn vật chất.

Song đặt bên cạnh cách so sánh “tiếng đàn như cỏ mọc hoang” thì nên hiểu theo cách thứ hai. Về mặt cách thức, cách so sánh này nằm trong hệ thống của toàn bài (âm thanh được biểu hiện bằng hình ảnh). Về mặt ý nghĩa, đây là một cách liên tưởng rất lạ lùng: “cỏ mọc hoang” vừa gợi sức sống mãnh liệt, hoang dại, sức lan tỏa không gì ngăn cản được, vừa là chứng nhân, vừa là một tri âm với người lãng tử trong khúc du ca (thơ Lorca: “Ghi ta bần bật khóc/không thể nào/ dập tắt”). Trong trường hợp này tiếng đàn là biểu tượng cho một sức sống mãnh liệt vẫn tiếp tục. Cũng có thể hiểu đây là lời đối thoại của Thanh Thảo với Lorca. Lorca mong muốn được chôn cùng với cây đàn. Thanh Thảo không phải không đồng tình với nguyện ước ấy mà chỉ mở rộng để khẳng định rằng: Cây đàn của Lorca có thể chôn cất, thể xác Lorca có thể vùi lấp song tiếng đàn và tấm lòng của Lorca thì sẽ được trân trọng đón nhận và l­ưu giữ bởi tiếng đàn ấy mang trong nó một sức sống vẫy gọi để kết nối mọi cá nhân trong khát vọng vươn tới tự do và sáng tạo.§©y còng lµ mét triết lí về nghệ thuật cña Thanh Th¶o: nghệ thuật nằm ngoài mọi quy luật của băng hoại, chỉ mình nó không thừa nhận cái chết > Thông qua hệ thống hình ảnh, Thanh Thảo vừa gợi ra một bức tranh cuộc sống muôn màu vẻ của người nghệ sĩ, vừa gợi được sự vận động của hiện tượng tiếng đàn trong cuộc sống từ một thực thể tồn tại ngắn ngủi, mong manh đến một thực thể hội tụ trong nó muôn sắc màu của sự sống và rồi cuối cùng trở thành một sinh thể, một sự sống có sức sống bất diệt.

- Hình ảnh đẹp và buồn được tổ chức theo nghệ thuật sắp đặt:

       +giọt nước mắt- vầng trăng- long lanh trong đáy giếng: hệ hình ảnh gắn với thế giới nghệ thuật  và  cái chết Lor-ca  gợi cho người đọc nhiều cảm giác và suy tưởng.  

       + Vầng trăng thuộc về vò trụ bát ngát với ánh sáng dịu dàng và vẻ đẹp mĩ lệ.

       +Đối lập với vầng trăng là đáy giếng- nơi kẻ thù ném xác Lorca hòng xoá dấu vết tội ác, nơi tăm tối mịt mùng, nơi lưu giữ hiện thân của đau thương và tội ác xấu xa. Hai hình ảnh tương phản này gợi hai thế giới hoàn toàn cách biệt, xa lạ và không thể nào tìm mối liên hệ, vậy mà Thanh Thảo đã phát hiện ra mối liên hệ giữa chúng bằng một liên tưởng độc đáo.

       +Trư­ớc hết, “giọt nước mắt vầng trăng” vừa có thể hiểu là giọt nước mặt của vầng trăng khóc cho cái chết oan khuất của Lorca hay chính là vũ trụ cũng cảm thấu nỗi đau khôn cùng của con người, đã, đang, và mãi mãi cùng nhân loại khóc thương cho Lorca. Trăng được gợi ra trong một nỗi đau rất con người mà cũng thẳm sâu như chính vũ trụ.

       + Vừa có thể hiểu rằng đáy giếng nơi chôn vùi thân xác Lorca, nơi ghi dấu về tội ác của chế độ độc tài cũng là nơi tâm hồn, cuộc đời, nhân cách Lorca luôn toả sáng như vầng trăng.

Tóm lại: Lorca mất đi, không còn người dẫn đường cách tân nghệ thuật, nhưng những giá trị tinh thần ông để lại là bất tử, vũ trụ, cỏ cây cũng xót thương cho cái chết của Lorca

4. Đoạn 4: Suy tư về cuộc giải thoát và cách giã từ của Lor-ca

đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc đàn ghi ta màu bạc
chàng ném bùa cô gái Di-gan
vào xoáy nước
chàng ném trái tim mình
vào lặng yên bất chợt
li-la li-la li-la…

  • “Đường chỉ tay đã đứt” là sự chấm dứt cuộc sống vật chất
  •  “dòng sông rộng vô cùng” là cuộc đời vô hạn vẫn tiếp tục chảy trôi.    
  • “bơi” là hành động để tồn tại và khẳng định sự tồn tại trên dòng sông,
  •  “bơi sang ngang” là không bị cuốn đi và không muốn buông trôi theo dòng nước- phải chống chọi với sức băng cuốn của sóng nước song cũng thể hiện rõ tư thế đứng cao hơn mọi sự chảy trôi thông thường;
  • bơi bằng và trên chiếc “ghita màu bạc” là dùng cây đàn ghita chở tải sự sống của mình vượt lên mọi sự băng hoại, chảy trôi.

    >Chiếc đàn ghia ta đã chở sự sống và linh hồn Lorca vượt qua giới hạn ngắn ngủi của đời người để đến với cõi vô cùng của cuộc sống. Đó vừa là thực tế, vừa là niềm tin tuyệt đối của Thanh Thảo vào sự bất tử của Lorca. Sự sống vật chất của người nghệ sĩ chỉ là hữu hạn song sản phẩm nghệ thuật mà nghệ sĩ tạo ra sẽ đưa nghệ sĩ vào cõi bất tử.

  • Dòng tưởng tượng tiếp tục trào dâng mạnh mẽ về sự sống bất diệt và niềm kiêu hãnh của Lorca:

    +“lá bùa cô gái Digan” là vật có phép thiêng để trừ tà và tránh tai hoạ.

    “xoáy nước” là hiểm hoạ trên dòng sông số phận,

    +“ném lá bùa” là ném sự bảo vệ về sinh mạng

    +Ném “lá bùa” vào “xoáy nước” là sẵn sàng đối mặt với hiểm hoạ và định mệnh trong cuộc đời, hành động của một hiệp sĩ dám coi khinh cái chết bởi cái chết do kẻ thù gây ra cũng không thể ngăn cản tư tưởng, tâm hồn Lorca hòa vào sự sống bất tử của nhân dân - hành động làm bật lên tư thế đầy kiêu hãnh

    +“Ném trái tim” hành động của một nghệ sĩ sẵn sàng và tự nguyện dâng trọn tâm hồn mình cho nghệ thuật cho cuộc đời để thanh thản ra đi trong yên lặng - hành động làm bật lên sự  cao thượng trong tình cảm

    + Cả tư­ thế kiêu hãnh và trái tim cao thượng đều là dấu hiệu của cốt cách nghệ sĩ- hiệp sĩ, nó làm tỏa sáng vẻ đẹp của hình tưọng Lorca.

    +Cùng với hệ thống hình ảnh, trong bài thơ có hai lần Thanh Thảo mô phỏng âm thanh tiếng đàn bằng chuỗi điệp âm “li - la li - la li - la” như một chuỗi âm buông do người đệm đàn lướt qua hàng dây- những âm thanh ngẫu hứng mà đầy xao xuyến. Hai lần chuỗi âm thanh này xuất hiện đều tạo nên những điểm nhấn làm nổi bật hình tượng tiếng đàn.

  • Lần thứ nhất nó vang lên lãng đãng, ngân nga trong một không gian dữ dội của đấu trường chính trị và đấu trường nghệ thuật trên xứ sở Tây Ban Nha thành lời ca tranh đấu.
  • Lần thứ hai nó vang lên như những dư âm không dứt của tiếng đàn, những dư ảnh không tan của sự sống (li-la còn gợi nhắc đến tên một loài hoa tử đinh hương) vẫn đang lặng lẽ tỏa hương. Những âm thanh vang lên trong “lặng im bất chợt”, vang lên từ cõi vô cùng tỏa sáng lí tưởng cao cả đẹp đẽ của Lorca.

          III. Tổng kết

1. Nghệ thuật

     - “Đàn ghita của Lorca” là một bài thơ có kết cấu mở, 6 khổ thơ như 6 lần xoay của rubic thơ, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tự sự và trữ tình, giữa lãng mạn và bi tráng, giữa âm thanh và màu sắc, giữa liền mạch và đứt đoạn đã tạo dựng lên vẻ đẹp của hình tượng Lorca, và sức sống bất diệt của những giá trị tinh thần mà Lorca để lại trong bối cảnh xã hội và thời đại dữ dội lúc bấy giờ của đất nước Tây Ban Nha .

     - Bài thơ giàu nhạc điệu - kết quả của sự hòa nhập chất nhạc đặc biệt của thơ Lorca và năng lượng sáng tạo đặc biệt của hồn thơ Thanh Thảo. Nhạc điệu của bài thơ không ch là chất nhạc do âm, vần hay thanh điệu đem l¹i mµ còn là giai điệu của tâm hồn, của trái tim đồng điệu trong lí tưởng và khát vọng của Thanh Thảo với Lorca nên khó thấy hơn và  ám ảnh hơn.

    - Thi ảnh giàu tính biểu tượng được sử dụng với tần số cao

+những câu thơ không viết hoa đầu dòng tạo mạch thơ liên tục, xâu chuỗi với nhau để kết nối các biểu tượng vốn rời rạc và đầy sức ám ảnh;

+những tương phản gay gắt được xây dựng liên tiếp để làm nổi bật những ấn tượng đậm nét về cái chết bi tráng của Lorca;

 +những liên tưởng thơ bất ngờ, phóng khoáng tạo một gợi mở độc đáo về tiếng đàn ghita của Lorca; những thi ảnh đều gắn với số phận và cuộc đời Lorca để tạo nên một ám ảnh và làm nổi bật chủ đề tư tưởng của bài thơ

2. Nội dung

 - “Đàn ghita của Lorca” là tiếng nói tri âm của người nghệ sĩ với một người nghệ sĩ, một người chiến sĩ với một người chiến sĩ. Sự đồng cảm của Thanh Thảo và Lorca trong bài thơ vừa cho người đọc hiểu  về Lorca vừa cho người đọc một cái nhìn trọn vẹn hơn về con người Thanh Thảo- một trí thức giàu suy t­ư và một người nghệ sĩ tràn đầy nhiệt huyết, lí tưởng. “Đàn ghita của Lorca” như là sự tiếp nối trọn vẹn cái mạch thơ đã được khơi dòng từ trường ca  Những người đi tới biển- Chúng tôi đi không tiếc đời mình và  trường ca Những ngọn sóng mặt trời

Nếu không có các anh 

Ngã xuống như muôn ngàn đợt sóng

Hóa những chiếc neo cắm sâu lòng biển 

Dải đất này sẽ trôi dạt về đâu ?

- “Đàn ghita của Lorca” cũng chứa đựng trong nó triết lí về nghệ thuật của nhà thơ Thanh Thảo: triết lí về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, về sức sống của nghệ thuật. Những điều này thực ra không mới song trong bài thơ này, nó chính là cơ sở để Thanh Thảo khẳng định giá trị những sáng tạo nghệ thuật và những cống hiến về tư tưởng của Lorca đồng thời cũng là cơ sở để nhà thơ khẳng định niềm tin vào sự bất tử của những cống hiến ấy.

 

                                                                                                         Tổ Ngữ văn

Tác giả: Quản trị viên

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Bài tin liên quan
Tin đọc nhiều
Chính phủ điện tử
Video
Bản đồ vị trí
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 74
Hôm qua : 88
Tháng 06 : 1.598
Tháng trước : 3.122
Năm 2021 : 16.096
Năm trước : 3.370
Tổng số : 19.466